Organisatie, participatie, zelfvertrouwen en autonomie zijn dingen die je *doet*. Welbevinden is hoe je *bent*. Het is de voedingsbodem waarin die vier vaardigheden groeien.[^1] Als die basis wankel is, wordt het lastiger om die vaardigheden toe te passen – en dat los je niet op met een simpele planning.
Snelle check
Denk eens terug aan de afgelopen twee weken.
- Voel ik me over het algemeen oké op school, ook al ben ik niet laaiend enthousiast?
- Is er op school minstens één persoon met wie ik kan praten?
- Slaap, eet en beweeg ik redelijk goed?
- Heb ik het gevoel dat ik bij mijn klas hoor, of ergens anders op school?
- Zijn er momenten waarop ik plezier heb, op school of daarbuiten?
Als je op meerdere punten ‘nee’ antwoordt, lees dan vooral verder. Dat betekent niet dat er iets mis is met je; het betekent wel dat het de moeite waard is om er aandacht aan te besteden.
Waarom dit bij leren hoort
Plannen, focussen en schakelen tussen taken vereisen hersenvaardigheden die we ‘executieve functies’ noemen. Deze functies werken minder goed als je gestrest of eenzaam bent, te weinig slaapt of te weinig beweegt, maar ze zijn wel te trainen en te verbeteren.[^2] Als je dus ‘de laatste tijd zo ongeorganiseerd’ bent, kan vermoeidheid of stress de oorzaak zijn, en niet per se luiheid.
Vier gebieden om naar te kijken
Onderzoekers verdelen welbevinden op school onder in vier aspecten.[^3] Hieronder worden ze stuk voor stuk besproken, inclusief tips voor wat je zelf kunt doen.
- Je omstandigheden op school (rooster, werkdruk, studieplek)
– Let op wat te veel wordt. Kun je een deadline verschuiven of vragen om een plan van aanpak?
– Zoek een rustige plek om te werken: de bibliotheek, een leeg klaslokaal of een rustig hoekje. - Je relaties (docenten, vrienden, klasgenoten)
– Kies één persoon uit met wie je deze week even gedag zegt of samenwerkt.
– Zoek een volwassene aan wie je een vraag kunt stellen zonder je dom te voelen. - Je groei en zingeving (kansen om te leren, gehoord te worden, ergens goed in te zijn)
– Zeg wat je leuk vindt of waar je goed in wilt zijn. Vraag om een kleine kans om dat te doen.
– Onthoud dat jouw mening telt wanneer school om feedback vraagt. - Je gezondheid (geest, lichaam en welzijn)
– Bescherm je slaap: schermen eerder uit, meestal op hetzelfde tijdstip opstaan.
– Beweeg tien minuten. Wandelen, rekken, wat dan ook.
– Eet iets voor een lange schooldag.
Een eenvoudige wekelijkse check-in
Neem één keer per week twee minuten de tijd om een cijfer van 1 tot 5 te geven voor: *slaap, stemming, energie, vrienden, schoolwerk*. Je beoordeelt jezelf niet; je zoekt naar patronen. Als een bepaald punt twee weken lang laag scoort, verander dan één klein ding of vertel het aan iemand. De zelfcheck in de RTTI-app (app.rtti.no) doet iets soortgelijks voor alle OPSA-vaardigheden en welzijn.
Wanneer hulp vragen
Vraag om hulp als je je de meeste dagen somber of angstig voelt, als je buiten de groep valt of gepest wordt, als je langere tijd niet kunt slapen, of als schoolwerk onmogelijk voelt. Kies iemand die je vertrouwt: je mentor, een docent, de schoolverpleegkundige of counselor, een ouder of een andere volwassene. Je hoeft het niet perfect uit te leggen. «Het gaat niet zo goed met me en ik weet niet waarom» is genoeg om te beginnen.
Deze pagina is geen toets en kan niet vaststellen of er iets ernstig mis is. Het is een hulpmiddel om dingen op te merken en er vervolgens over te praten.
Deze week
Doe één keer de check-in van twee minuten en kies één kleine verandering voor het onderdeel met de laagste score.
[^1]: De zelfcheck in de RTTI-app (app.rtti.no) is gebaseerd op de OMZA-selfie van DocentPlus, die naast de vier vaardigheden ook executieve functies en welbevinden in kaart brengt. Bronnen voor de oorspronkelijke OMZA-aanpak: DocentPlus, *Breng met OMZA de sociaal-emotionele ontwikkeling & welbevinden van je leerlingen in kaart*, https://docentplus.nl/breng-met-omza-de-sociaal-emotionele-ontwikkeling-welbevinden-van-je-leerlingen-in-kaart/ en *E-learning formatief evalueren met OMZA*, https://docentplus.nl/trainingen/e-learning-formatief-evalueren-met-omza/
[^2]: Diamond (2013) merkt op dat «stress, slaapgebrek, eenzaamheid of gebrek aan lichaamsbeweging elk een negatieve invloed hebben op executieve functies» en dat executieve functies door oefening getraind en verbeterd kunnen worden. Diamond, A. (2013). Executive functions. *Annual Review of Psychology, 64*, 135-168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750
[^3]: De vier domeinen zijn *hebben* (schoolcondities), *beminnen* (sociale relaties), *zijn* (middelen voor zelfontplooiing) en *gezondheid*; deze zijn afkomstig uit het model voor welbevinden op school van Konu en Rimpelä, dat voortbouwt op Allardts concept van ‘hebben, beminnen en zijn’. Konu, A., & Rimpelä, M. (2002). Well-being in schools: A conceptual model. *Health Promotion International, 17*(1), 79-87. De zelfbeschikkingstheorie voegt hieraan toe dat wanneer er wordt voldaan aan de behoeften aan competentie, autonomie en verbondenheid, de motivatie en de mentale gezondheid verbeteren; wanneer dat niet het geval is, lijden motivatie en welzijn daaronder (Ryan & Deci, 2000, *American Psychologist, 55*(1), 68-78).